Boa participación cidadá no Ciclo de charlas sobre arqueoloxía organizado pola AEGA, este Domingo, en Parada de Sil (Ourense).
Tivemos oportunidade de cambiar impresións e compartir ideas e novas, ao longo de toda a xornada con outros profesionais, arqueólogos, de dentro e fora da asociación, con arquitectos, historiadores, artesáns, afeizoados, empresarios, veciños, etc.
Xente de aquí e dacolá, pois asistiron persoas doutras comunidades autónomas (Cataluña) e doutros paises (Gran Bretaña).
Despois dos relatorios da maná ofreceuse a tódolos asistentes, por cortesía do Concello de Parada de Sil, viño (Ribeira Sacra, como non podía ser doutro xeito) e pinchos (empanada de mexilóns, queixo da zona, etc.). Ademais, o Sr. Alcalde de Parada de Sil, Francisco Magide, agasallou aos asistentes cunha bica (repostería típica do concello) e numerosos folletos e outra documentación turística do concello e a comarca.
Este intercambio de ideas, ao que fixemos alusión mais arriba, tivo o seu momento culminante durante o xantar, que transcurriu dun xeito distendido e cordial. Menú: fabas con ameixas de primeiro; terneira estofada con arroz blanco de segundo; tarta de laranxa de sobremesa; café e licores. O viño da comida foi o mesmo Ribeira Sacra dos aperitivos (branco e tinto).
O paseo da tarde cara San Vitor de Barxacova foi, se dúbida, apaixoante. Maxistralmente amenizado e explicado polo seu escavador, Eduardo-Breogán.
Unha xornada inesquecible. Mágoa non rematar cunha foliada. Queda pendente para a próxima.
Esta pasada ponte aproveitamos para facer unha escapadiña á comarca do Bierzo. A maioría de nos xa coñecíamo-la comarca dende hai tempo e visitáramos moitos dos elementos culturais recollidos mais abaixo en diferentes ocasións e, por motivacións diversas.
Nesta ocasión movíanos simplemente o lecer, desfrutar paseniño da faciana multicor de montes e vales, dos raios de sol atravesando mestos neboeiros e desparramando folerpas de luz e sombra polas abas suaves, polas encostras, polos carreiros.
Pero a maiores da vía contemplativa, de sentirmos parte desta natureza salvaxe, como gotiñas de auga nun océano de nubes empurradas polo vento, tivemos ocasión de disfrutar dos praceres mundanos e terrenais que O Bierzo ofrece aos visitantes mais aventureiros.
A primeira parada do camiño fixémola na Ribeira Sacra, nos canóns do Sil. Santo Estevo de Ribas de Sil, Santa Cristina de Ribas de Sil, San Pedro de Rocas e Santa María de Xunqueira de Espadanedo son os mosteiros que abriron a porta á espiritualidade da viaxe. Despois parada e fonda en Parada de Sil; empanada, espárragos con xamón, terneira ao viño e un Valdeorras da casa, con sabor a terra mollada, afrutado e con corpo; de sobremesa unha sorpresa que deixounos sen verbas, tarta de castanas ..., polo noso padar volven as imaxes da mañá, os soutos mollados pola chuvia, os ourizos dourados espallados polo chan, follas verdes, amarelas, roxas, marróns.
Volve a orballar. A tardiña ven axiña. Coas primeiras tebras da noite chegamos a Vega de Valcarce. O alto Bierzo ábrese aos nosos pes. Hoxe non veremos mais, non hai tempo, non hai luz. Pero ao día ainda lle queda outra sorpresa.
A poucos quilómetros do noso aloxamento en Valcarce atópase o 'Ayuntamiento' de Balboa, outro dos obxectivos da nosa viaxe. Nesta ponte tivo lugar o XXº Magosto Celta, coa participación de varias agrupacións folklóricas e grupos de gaitas de Galicia, Asturias e León. Nun entorno de incomparable beleza natural, no marco arquitectónico de varias pallozas espalladas en diversos lugares do concello, tiveron lugar os concertos destes grupos. Castanas asadas, patacos cocidos, viño berciano, licor café, xogos populares, artesanía, ... Moita música, bailes e cantigas ata a madrugada. Eran as catro cando decidimos voltar a Valcarce e descansar para continua-la viaxe pola mañá; pero alí a festa seguía.
O novo día levantouse escuro, con chuvia miuda, frío. Pola fiestra da habitación vemos pasar os primeiros pelegríns cara ao Cebreiro, envoltos en chubasqueiros de cores que se mixturan coa paisaxe. Despois do almorzo collemos carreteira cara Corullón, San Miguel e San Esteban son os nosos obxetivos da maná. Logo cruzamo-lo río Valcarce e imos cara Vilafranca do Bierzo. A igrexa de Santiago e o castelo dos marqueses de Vilafranca son as nosas primeiras visitas; logo a Colexiata e un paseo pola rúa da Auga. Segue chovendo, temos que modificar o noso plan. Decidimos arriscarnos e collemos camiño das Médulas. Todo un acerto.
O tempo mellora, o sol comeza asomar con timidez entre os neboeiros escuros. Os primeiros raios baixan xuntos co fino orballo. O arco da vella marca a nosa ruta cara as Médulas, como a estrela fixo cos reis de oriente; acabámolo de ver na Porta do Perdón da Igrexa de Santiago.
Temos que repoñer forzas para os roteiros polo parque arqueolóxico. Desta volta lacón con pementos do Bierzo, caldo berciano, botelo con verdura do país e un mencía da casa co que perdémolo sentido. A sobremesa é unánime, repetimos a tarta de castanas. Café, licor café e toda a tarde para facer a dixestión pola mina romana.
Cada vez que visitamos este xacemento temos a impresión de que o tempo non pasou, que detívose agardando por cada un dos visitantes que percorren a mina. Como si a súa penitencia fose ficar fosilizada para o deleite dos turistas, dos veciños, dos investigadores.
A noite asoma polo leste. Voltamos sen presa cara Valcarce. Un pouco de repouso e de novo cara Balboa, este serán toca o grupo de folk Saramaganta. Moita, moita xente na palloza. Cando chegamos os amigos que coñecimos onte xa están quecendo o ambiente entre o público: os gaiteiros de Xinxo, o grupo de Malpica de Bergantiños. Fórmanse corros e báilanse xotas, valses e pasodobres. A música non para. Os gaiteiros van chegando, os gaiteiros van tocando. Tres gaitas nun curruncho asubían unha muiñeira. Xúntanse duas pandeiretas. ¡Toca Xavier! As gaitas xa son catro. Xuntase un tambor, un bombo, un pandeiro. As gaitas xa son cinco. Corre o mencía polas mesas, algúns patacos, poucas castanas, e música, e baile, e cantigas. As gaitas xa son seis.
Pasan das once e media cando comeza o bo. Saramaganta sube ao escenario e comeza a tocar. Paseniño. Mixtura con habilidade composicións propias e tradicionais. Mantén a tensión co público con temas moi ben musicados e interpretados. Están engaiolando ao respetable. O ritmo vai subindo. O público entregado. Éxito rotundo. Varios bises, moitos aplausos e parabéns. Pero a festa non remata, acaba de comezar. Ata a próxima madrugada a gaita soará en Balboa.
O noso viaxe remata. A volta farémola por Lugo.
Para completar a información deixovos un mapa que confecionamos cos elementos do Patrimonio Cultural mais salientables da comarca do Bierzo. Podedes encontrar nel información básica, fotos e enlaces con mais información.
Annabel lee é o derradeiro poema completo composto polo escritor e poeta romántico estadounidense Edgar Allan Poe, en maio de 1849.
Como en moitas das súas obras o poema xira sobre a morte dunha fermosa muller, o que Poe chamaba "the most poetical topic in the world" [Poe, Edgar, A.: Filosofía de la composición (1846)]. Trátase dun amor ideal de extraordinaria intensidade. Parece claro que a persoaxe que inspirou o poema foi a súa muller Virginia Eliza, finada dous anos antes.
O poema consta de seis estrofas: 3 con seis versos, unha con sete e dúas con oito; cun patrón de rima lixeiramente diferente en cada unha delas. A repetición de verbas e frases, a xeito de balada, dalle un efecto de fonda tristura. O nome de Annabel Lee enfatiza o son "L" (aliteración), recurso frecuente do poeta nas súas persoaxes femeninas: Eulalie, Lenore, Ulalume, Morella, Ligeia, ...
Poe asegurouse de que o poema fora publicado. Deulle unha copia ao seu editor Rufus Wilmot Griswold, outra a John Thompson para zanxar unha débeda de 5 dólares e, vendeulle outra á Sartain's Union Magazine para que a publicase. Griswold sería o primeiro en publicalo, o 9 de Outubro de 1849, tra-la morte de Poe, como parte da súa necrolóxica no Daily Tribune de New York. Thompson publicouno no Southern Literary Messenger en Novembro do mesmo ano e, a Sartain's en Xaneiro do ano seguinte.
E sen dúbida unha das composicións poéticas mais fermosas que se teñen escrito, dunha gran intensidade lírica e melódica. De ahí que sexa unha das obras mais cantada e versionada por artistas de todo o mundo. Imos ver uns exemplos.
En primeiro lugar están os recitativos, mais ou menos musicados, de cantantes estadounidenses como Jim Reeves, figura senlleira da canción popular norteamericana nos 50 e 60 debido ao novedoso son Nashville [tema incluido no LP TALKIN'TO YOUR HEART, RCA, 1961]; despois temos a versión de Joan Baez, que non precisa ningunha presentación [tema incluido no LP JOAN, Vanguard, 1967] e; rematamos coa versión de James Johnston e o grupo Nick Cave and the Bad Seeds, incluida na banda sonora da película "The Fall of the Louse of Usher" dirixida polo británico Ken Russell no ano 2002.
A musicalidade do poema faino tamén moi apropiado para os recitativos corais. Aquí tedes varios exemplos que van desde os coros escolares ata os cantantes profesionais, pasando polas corais amateurs e semiprofesionais, son por esta orde: Jerusalem Academy of Music Chamber Choir, XOLO Voces Blancas, CPU Senior Mixed Choir, MSOA Boys Chorus e, Musical Nevermore written by Matt Conner.
Logo temos as versións pop e rock mais variadas. Comezamos por Stevie Nicks a vocal dos Fleetwood Mac, coa súa voz característica; despois a banda xermana de speedfolkFiddler's Green que recolle o tema no seu primeiro disco (que leva o nome do grupo) no ano 1991; segue o grupo grego de progressive rock/metalWastefall [CD Fallen Stars and Rising Scars, Sleaszy Rider Records, 2003]; logo está a versión do israelita Gilad Hesseg, do 2008; continuamos coa banda californiana de garage rockBlack Rebel Motorcycle Club, moi bo tema [CD Beat the Devil's Tatto, RCA, 2010]; unha versión interesante é a dos tamén californianos psychobillyTiger Army [CD Tiger Army II: Power of Moonlife, Hellcat Records, 2001] e; rematamos co grupo xermano de gothic/dark waveSweet Sister Pain, do ano 2007.
E como non podía ser doutro xeito o fenómeno tamén chegou ao noso país. O grupo Radio Futura incluiu no seu disco La canción de Juan Perro (o seu mellor traballo e o mellor disco de rock latino dos 80) unha versión do tema de Poe traducido ao castelán [LP La cancón de Juan Perro, Sony Music-Ariola, 1987]; vexamos o tema orixinal do grupo nun videoclip do programa La bola de cristal; Santiago e Luis Auserón nun concerto de Iván e Amaro Ferreiro, e; a Santiago Auserón xunto a Original Jazz Orquesta.
Rematamos coa versión que fixo Enrique Bumbury do grupo Radio Futura [CD Bizarros Vs. Flamingos, 2004].
ANTECEDENTES A finais do mes de Abril deste ano un afeizoado puso en coñecemento da Xefatura Territorial da Consellería de Cultura e Turismo de Pontevedra que nas proximiodades do lugar de A Vesadiña, Leirado (Salvaterra) estábanse a levar a cabo grandes movementos de terra para a creación dunha plantación de viña, que deixaron ao descuberto restos arqueolóxicos de época romana. O día 26 de Abril técnicos de Patrimonio da citada Xefatura Territorial visitaron as obras mencionadas emitindo posteriormente un informe, tanto sobre os movementos de terra como sobre os restos arqueolóxicos atopados. Neste informe recóllese que na superficie ocupada pola plantación de viña se realizaron grandes movementos de terra: escavando o terreo por baixo do sustrato natural, nalgunhas zonas e, realizando grandes recheos noutras; que resta só un área duns 500m2 onde se conserva o solo natural e que utilízase para acopiar sobre ela a terra procedente da escavación doutras partes da plantación; que é no entorno desta área onde se concentran a maior parte dos achados; que os achados son restos arqueolóxicos de época romana: tégulas, cerámica común, pondus, perpiaños de construcción e restos de cinzas e carbóns nos cortes do terreo. O informe dos técnicos afirma con rotundidade <<... non temos dúbidas de que se trata dun xacemento arqueolóxico de época romana descoñecido ...>> e remata coas seguintes recomendacións <<... compre paralizar urxentemente as obras en base ao establecido no artigo 59º da Lei 8/1995 (...) remitir a orde de paralización á Policía Autonómica, para proceder a súa execución, e comunicarllo aos concellos de As Neves e Salvaterra. No caso que as obras conten con todas as autorizacións deberá realizarse unha escavación arqueolóxica de urxencia (sondaxes manuais), na área sinalada, por parte da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural, conforme ao disposto no artigo 59º.4 da Lei 8/1995 ...>>. Con data 30 de Abril a Xefatura Territorial da Consellería de Cultura e Turismo de Pontevedra emite Resolución delegada ordeando a <<... interrupción inmediata das obras de plantación de viña co fin de levar a cabo os traballos arqueolóxicos necesarios ...>>. Asimesmo, nesa data remítese escrito, xunto coa resolución anterior, á Xefatura Local da Policía Autonómica, solicitando a execución da interrupción inmediata dos trababallos de plantación de viña; ao Concello de As Neves, ao Concello de Salvaterra de Miño e á Confederación Hidrográfica do Miño-Sil. Os citados escritos foron adiantados por fax con data 3 de Maio. O día 4 de Maio dous axentes da Unidade da Policía Autonómica da Xefatura Local de Vigo se persoan no lugar, identifican ao propietario/promotor da plantación de viña e fanlle entrega da copia da resolución delegada da Xefatura Territorial antedita, de data 30 de Abril, ordeándolle a paralización inmediata dos traballos; levantando acta dos feitos que o promotor négase a firmar. O día 7 de Maio, de novo dous axentes da Xefatura Local da Policía Autonómica de Vigo persóanse na plantación de viña e poden comprobar que unha máquina escavadora está movendo terra e que unha cuadrilla de 4 persoas está colocando postes de pedra; realizan unha reportaxe fotográfica na que se constata que pese á orde de paralización os traballos non cesaron; levántase acta e se apercibe de novo sobre a paralización inmediata dos traballos. O acta é remitida á Xefatura Territorial da Consellería de Cultura e Turismo de Pontevedra, con data 11 de maio. En base ás actas recibidas por parte da Policía Autonómica, o 20 de Maio técnicos de Patrimonio da Xefatura Territorial antedita realizan unha visita de inspección ás obras de plantación de viña e poden comprobar persoalmente como varios operarios continúan colocando postes de formigón para a viña, nunha zona onde se ordeara a paralización dos traballos. Constatan tamén, que a superficie que conserva o solo natural e o paleosolo, onde se concentran os restos arqueolóxicos, parece continuar nas condicións da visita anterior. Aprecian que os cortes do terreo, en determinados puntos, foron limpados e perfilados cunha finalidade indubidablemente arqueolóxica; ademais, parece que se recolleron restos arqueolóxicos en superficie, que son agora menos abundantes que na visita anterior. No informe que posteriormente redactan se conclue o seguinte <<... Produciuse un reiterado incumprimento da orde de paralización dos traballos emitida o 30 de Abril pola Xefatura Territorial da Consellería de Cultura e Turismo de Pontevedra. Polo que entendemos que puido producirse unha infracción administrativa tipificada como grave (artigo 91º.i da Lei 8/1995) polo que se propón a apertura dun expediente sancionador a Construcciones VALE, representada por D. Manuel Eiro Pino. Con independencia do anterior proponse dar traslado á Fiscalía pola presunta comisión dun delito de desobediencia ...>>.
¿É VOSTEDE O ARQUEOLÓXICO? O 13 de Maio recibimos unha chamada telefónica por parte de quen se identifica como Manuel Eiro Pino, propietario da empresa Construcciones VALE. Solicita unha entrevista persoal o mais axiña posible. Anticípanos que está realizando unha plantación de viña no concello de Salvaterra de Miño e que a Dirección Xeral de Patrimonio paralizoulle as obras xa que "din que atoparon xacementos arqueolóxicos". Manifesta a súa total disconformidade cos feitos e desexa que un especialista elabore un informe que confirme ou desminta (o que non ten nengunha dúbida que sucederá) os razoamentos dos técnicos de Patrimonio. Quedamos citados para o día seguinte. Dado que non é obxectivo deste 'post' manifestar as nosas impresións persoais sobre o noso interlocutor, nin cualificalo de xeito algún, limitarémonos, na medida do posible, aos feitos tal e como se desenvolveron. Despois das presentacións formais e de romper o xeo, pasamos directamente a analiza-lo "problema" que lle xurdiu de súpeto pola "intromisión" de Patrimonio. Explicanos que está a levar a cabo unha plantación de viña no concello de Salvaterra de Miño; amósanos e fainos entrega dunha fotocopia ampliada dun fragmento de plano de parcelamento agrícola, onde está resaltada a superficie ocupada pola plantación. Explicanos que levan xa varios meses realizando movementos de terra nas parcelas sinaladas, encamiñados a nivela-lo terreo, sanea-lo e acondiciona-lo para planta-las vides. Manifestanos que o pasado 4 de Maio a Policía Autonómica presentouse na plantación, fixéronlle entrega dunha copia da Resolución delegada da Xefatura Territorial da Consellería de Cultura e Turismo de Pontevedra e, conmináronlle a paralizar de inmediato as obras de plantación de viña. Fíxonos entrega dunha copia da Resolución delegada antedita e do acta levantada pola Policía Autonómica. De seguido manifestou con vehemencia a súa disconformidade coa opinión dos técnicos de Patrimonio que elaboraron o informe que provocou a Resolución delegada da Xefatura Territorial, antedita. Dende o seu punto de vista non existe tal xacemento arqueolóxico, xa que nas parcelas que compoñen a finca "nunca houbo nada, sempre se traballaron, se prantou millo, patacas, centeo, ...", "as tellas que aparecen espalladas polo chan, voteinas eu, proceden dos entullos da casa da miña aboa que empreguei para os recheos da plantación e que as máquinas remexeron e mesturaron coa superficie actual". Despois de leer detidamente a Resolución delegada da Xefatura Territorial, antedita, advertímoslle ao noso interlocutor que os restos arqueolóxicos que teñen aparecido na plantación de viña non deixan lugar a dúbidas sobre a natureza do posible xacemento alí soterrado; ademais, deixamos moi clara a nosa total confianza na profesionalidade dos técnicos de Patrimonio. Apuntamos tamén que ao tratarse dun xacemento non catalogado, dun descubrimento casual, e tal e como recolle a propia Resolución antedita, a interrupción das obras da plantación de viña é provisional, mentras que a Dirección Xeral de Patrimonio Cultural leva a cabo unha escavación arqueolóxica de urxencia. O que ata o momento limitouse a unha exposición vehemente de comentarios en contra da opinión dos técnicos de Patrimonio e do contido da Resolución que paralizaba as obras, pasou a ser unha postura de total e absoluto rechazo a calqueira tipo de intervención arqueolóxica na finca apoiándose en dous argumentos que repetía ata a saciedade: a negación rotunda a recoñece-la presenza de restos arqueolóxicos "... na finca non hai nada. Ninguén me vai a decir a min o que hai no meu, que ben o sei eu, que deixei alí os dentes traballando a terra dende neno"; e a negativa total a gastar cantidade de diñeiro algunha para financia-lo custo de calqueira tipo de intervención arqueolóxica "... eu non vou a pagarlle o soldo a catro sinvergonzas para que vaian unha semana alí a toma-lo sol, fuma-lo cigarro ou come-lo bocadillo a miña conta, porque a xente que se adica a esto non sirve para facer un traballo de persoa seria, e se teño que poñer un céntimo nunha escavación, deixo todo como está, voto a 12 obreiros ao paro e mando a plantación de viño ao ...". Chegados a este punto non estábamos dispostos a continuar cunha conversa que non levaba a ningures e que se volvera moi ofensiva. Así que preguntámoslle directamente ao noso interlocutor para que nos chamara, que era o que quería. A súa resposta foi clara e igualmente directa "eu necesito un arqueólogo que redacte un informe que desminta e refute a opinión dos técnicos de Patrimonio". ¡Alucinante! Nunca nos víramos noutra como esta. Non dábamos creto ao que estabamos a escoitar. A cousa se poñía realmente interesante, entón ¿Qué pasaría se o informe do arqueólogo lle é desfavorable, si confirma a opinión dos técnicos de Patrimonio, si confirma a existencia dun xacemento arqueolóxico de época romana na finca? "Eso non vai suceder porque alí non hai nada. Pero nese caso, deixo todo como está". Volvemos a insistir en que para a elaboración de calqueira informe arqueolóxico baseado nunha prospección superficial do terreo é preciso solicitar autorización a Patrimonio, redactar un Proxecto, incluir un orzamento, etc. "Eu non quero ningún estudo ou investigación sobre o que alí hai, porque alí non hai nada. O que preciso é a opinión dun experto que diga que alí non hai nada e que as tellas que aparecen son as da casa da miña aboa que votei eu alí. E si algo hai, deixoo todo como está." Ante a postura do noso interlocutor dimos por rematada a discusión. Na despedida aceptamos, pola nosa parte, visitar a finca e, pola súa, consentiu en acata-la redacción dun informe preliminar no que (independentemente do resultado) cada quen sería libre de darlle a publicidade que considerase oportuna, comunicarllo á Dirección Xeral de Patrimonio ou escondelo nun caixón. O 18 de Maio fixemos a visita de inspección á plantación de viña e, cos resultados obtidos, redactamos un amplo Informe que entregamos ao promotor o día 25 de Maio e puxemos en coñecemento dos técnicos de Patrimonio da Xefatura Territorial da Consellería de Cultura e Turismo de Pontevedra ao día seguinte. O que ven a continuación é un pequeno resumo do referido informe arqueolóxico. A día de hoxe descoñecemos si o promotor puso en coñecemento da Xefatura Territorial antedita o referido informe ou si, pola contra, continúa agochado nun caixón.
O XACEMENTO ROMANO DO COTO DE SOUTELO O conxunto de parcelas que compoñen a finca onde se levan a cabo os traballos de plantación de viña sitúanse na raia entre os concellos de Salvaterra de Miño e As Neves. A meirande parte da finca sitúase no concello de As Neves, na paraxe denominada Coto de Soutelo, na parroquia de Santa María de Taboexa; o resto sitúase nas proximidades do lugar de A Vesadiña, na parroquia de San Salvador de Leirado, no concello de Salvaterra. O emprazamento topográfico no que se situa a plantación de viña é un outeiro de suave pendente encaixado polo Regato Lodeiro ao N. e o Regato dos Castiñeiros ao S.; situado na marxe dereita do tramo final do Val do Tea; na liña de inflexión coa parte mais baixa da aba O. do Monte San Nomedio. A superficie aproximada da plantación é de 2'8Ha, ten unha forma irregular e divídese en dúas partes separadas por un camiño que atravesa a plantación de NL. a SO., quedando 1/3 da finca ao N. do camiño e 2/3 ao S. O conxunto de parcelas que compoñen a plantación de viña sufriron importantes movementos de terra. As parcelas situadas ao N. do camiño que divide a plantación foron escavadas de xeito importante, seguindo a pendente natural do terreo(L.SL.-O.NO.), perdendo a cuberta vexetal e o paleosolo e rebaixando o sustrato granítico entre 1 e 2'5m.; o sector mais occidental e septentrional desta parte da finca, pola contra, foi recheado ata acada-la cota de nivelación da plantación, non puidendo comprobar se baixo o recheo consérvase o manto vexetal e o paleosolo. Nesta metade N. da finca completáronse totalmente os traballos de acondicionamento do terreo, colocación dos postes e plantado das cepas. As parcelas situadas ao S. do camiño antedito tamén foron moi afectadas por movementos de terra. A escavación do terreo foi tamén decrecendo seguindo a pendente natural do terreo, dende os 3'5m. da parte NL. cara ao SL., S. e SO. Pola contra, as parcelas situadas no extremo L., SL. e S. sufriron un importante recheo de ata 4m. de altura, para acadar a cota de nivelación desexada. Neste sector rodea a plantación o Regato dos Castiñeiros polo que se construiu un muro de grandes bloques de granito que serve de contención das terras. Non foi posible determinar a existencia de cuberta vexetal e paleosolo neste punto. As parcelas situadas no centro desta parte da finca sufriron afeccións diversas: ao N. desta parte, a carón do camiño que divide a plantación, realizouse unha escavación da cuberta vexetal, paleosolo e sustrato de ata 3m. de fondura; ao SO. e S. as parcelas parecen menos afectadas, ainda que tamén sufriron a escavación da cuberta vexetal e parte ou todo o paleosolo; ao O. e NO. as parcelas perderon a cuberta vexetal orixinal e todo ou parte do paleosolo, pero hai xa tempo, polo que comeza a rexenerarse unha nova cuberta vexetal sobre o sustrato básicamente de xestas. É no centro deste sector onde se conserva unha superficie importante de terreo orixinal: cuberta vexetal e paleosolo, sepultados baixo unha inmensa mole de terra acopiada da escavación das zonas anteriores. Trátase dun área de forma elíptica duns 600 a 800m2 de superficie, onde se concentran a maioría dos restos arqueolóxicos. Puidemos comprobar, nos cortes do terreo existentes neste sector, unha estratigrafía composta dun só nivel de ocupación antrópica, con abundantes restos arqueolóxicos. En xeral, a estratigrafía é sinsela, baixo unha cuberta vexetal de 30 a 50cm. de fondo, atopamos un só nivel de ocupación antrópico de 50 a 120cm. de fondura, con abundantes restos arqueolóxicos. A homoxeneidade dos restos atopados indícanos un marco cronocultural moi concreto: a romanización, posiblemente nun momento avanzado. Temos que destaca-la presenza dun tramo de perfil duns 6m. de lonxitude no que se aprecian os restos dunha posible estructura arquitectónica, dun posible muro de mampostería, do que se pode identifica-la súa base, asentada directamente sobre o sustrato, acondicionado para elo. O derrube aparece mesturado con grandes e numerosos fragmentos de tégula e ímbrices, así como algún que outro de cerámica común. Xunto á suposta estructura arquitectónica, o perfil amosa restos de cinzas e carbóns. Espallados polo chan, en superficie, atopamos unha serie de perpiaños de granito ben labrados. En canto aos restos arqueolóxicos, destacamos os elementos de cubrición: tégulas e ímbrices, moi abundantes, pouco fragmentados e sen rodar; varios exemplares amosan marcas de alfar. A cerámica de cociña, romana ou de tradición indíxena: varios fragmentos de beizos, pescozos e hombreiros de formas pechadas: xarras; ou fondos e fondos-pes de formas abertas: olas, cuncas. Da cerámica de almacenaxe ou transporte só puideron documentarse dous fragmentos de ánfora. A característica mais destacada de todos os restos atopados é que apenas están rodados, o que indica a súa evidente deposición primaria. A presenza de derrubes de mampostería, os perpiaños ben labrados e, os abundantes elementos de cubrición: tégulas e ímbrices, poden indica-la existencia dunha estructura arquitectónica. A relativa abundancia de cerámicas comúns de cociña, xunto coa presenza puntual de restos de carbóns e cinzas asociados ao derrube, poderían indicar que a suposta estructura arquitectónica tería unha funcionalidade de habitación. Resumindo, non sería moi aventurado pensar, en base aos restos arqueolóxicos atopados, que se trate dun xacemento de época romana, unha villa ou algunha edificación relacionada coa 'pars rustica' dunha villa. En calqueira caso (acertáramos ou non co tipo de xacemento), a importancia dos restos atopados é indubidable e a posibilidade de que sufran novas agresións e/ou destrucións, moi alta. Polo que compre esixir das Administracións Públicas competentes o máximo celo no cumprimento da súa labor, obrigando á paralización inmediata dos traballos de plantación de viña e aplicando con rigor as sancións administrativas estipuladas na lexislación vixente. Compre, tamén, esixir da Fiscalía que lle aplique aos infractores as sancións previstas no Código Penal.
Para contextualiza-lo xacemento engadimos un mapa cos xacementos mais destacados do entorno inmediato.
Hai xa algúns meses fixemos unha pequena ruta turística polo norte de Portugal, visitando algúns dos lugares mais senlleiros da zona. Agora vos mostramos os apuntes e algunhas fotos de parte dos sitios que chamaron a nosa atención.
O Dolmen da Barrosa. Situado na localidade de Vila Praia de Ancora, no municipio de Caminha, en Portugal. Declarado Monumento Nacional no ano 1910. É considerado un dos monumentos megalíticos mais emblemáticos da Península Ibérica. Cunha cronoloxía do Neolítico tardío. Popularmente chamado “Lapa do Mouro”, é do tipo de cámara poligonal con corredor. Consta dunha cámara de 9 ortostatos imbricados, apoiados uns nos outros. A laxa de cabeceira está fracturada, ten forma rectangular e atópase chantada verticalmente. A cada lado da losa da cabeceira se dispoñen catro ortostatos. Ten un corredor de catro laxas, dúas a cada lado, de forma rectangular ou trapezoidal, chantados verticalmente. Conserva unha gran lousa como cuberta. http://www.cm-caminha.pt/ver.php?cod=0M0D0M
A Capela de Sao Fructuoso de Montelios. Capela e mausoleo visigodo mandado construir polo bispo de Braga, Fructuoso. Erixida entre o ano 656 e 665. De pranta de cruz grega na que cada brazo ten a forma exterior dun cadrado, mentres que no interior son ábsides de pranta de ferradura acusada. Os brazos únense no transepto, comunicandose por tres arcos de ferradura, mais ancho o central que os laterais, que descansan sobre dúas columnas exentas e sobre os muros laterais. Os tres arcos están inscritos dentro doutro gran arco cego de ferradura, sobre o que se ergue o muro do transepto, formando unha linterna, cuberta por unha cúpula sobre pechinas. Os brazos, agás o da entrada que ten bóveda de canón, tamén cubríanse con cúpulas, apoiadas en columnas, 6 no ábside e 4 nos laterais, formando un pequeño deambulatorio. A iluminación é por medio de fiestras de doble arco de ferradura situadas en cada un dos lados do transepto e, en cada brazo, agás na entrada. Construida con aparello de sillares escadrados. Decoración exterior con frontóns triangulares, arquerías cegas nos muros laterais, zócalo de tipo clásico, friso con sogueado e cornisa con pequenos arcos cegos na torre do cruceiro. Toda a decoración exterior é independente da forma dos sillares, como labrada neles. No interior existe un friso semellante ao exterior; os capiteis son de tipo corintio. Toda a decoración é de imitación de tipo romano, pero dunha calidade moi superior á existente na época romana, nesta zona. Esta igrexa é fundamental para coñece-la evolución da arquitectura visigoda no século VII. Dende as primeiras igrexas arrianas a arquitectura visigoda foi modificando as súas prantas, dende a estructura clásica tradicional de 3 naves con tellados rectos e un ou tres ábsides, mediante a inclusión de seudocruceiros de moi distinta forma (Cabeza de Griego, Recópolis), ata chegar a estructuras cunha cabeceira tan complexa como San Xoán de Baños e/ou Santa Lucía del Trampal. De súpeto, o bispo Fructuoso, de clara vocación orientalista, rompe tódo-los esquemas das prantas existentes ata entón, e constrúe unha igrexa-mausoleo, completamente abovedada, cunha estructura cáseque idéntica ao Mausoleo de Gala Placidia en Rávena, polo exterior e, que imita moitos detalles de San Vital de Rávena, polo interior. O abovedado interior é, tamén, semellante ao Mausoleo de Gala Placidia; mentres que o ambiente interior, coas arcadas triples inscritas en arcos cegos de maior tamaño, lémbranos á igrexa de San Vital. Este tipo de igrexas de pranta cruciforme e con arquerías múltiples e superpostas, pódense considerar totalmente novedosas na España visigoda. Dende agora será o modelo tipo das igrexas visigodas das zonas rurais: pranta cruciforme e totalmente abovedadas (Santa Comba de Bande, San Pedro de la Mata e Santa María de Melque). O desenvolvemento das prantas cruciformes continuou nos derradeiros anos da monarquía visigoda en igrexas como San Pedro de la Nave e Quintanilla de las Viñas. http://www.turismo-prerromanico.es/arterural/SFRUCTU/SFRUCTUficha.htm http://www.artehistoria.jcyl.es/artesp/monumentos/233.htm http://aprendersociales.blogspot.com/2008/10/san-fructuoso-de-montelios.html http://www.liceus.com/cgi-bin/aco/ar/06/0604.asp
A Citania de Briteiros. Castro da Edade do Ferro emprazado na freguesía de Sao Salvador de Briteiros, no municipio de Guimaraes, Portugal. O xacemento deuse a coñecer no ano 1875 por Martíns Sarmento. Consta dun recinto de grandes dimensións situado no alto do monte Sao Romao rodeado por tres murallas de 2 metros de anchura media e 5 metros de outo. Fortemente romanizado, como pódese comprobar no seu incipiente urbanismo, nas estructuras de pranta cuadrangular, nas taxeas de augas pluviais, as rúas enlousadas, etc. Ademais da aparición de numerosos restos romanos dende o século Iº a.C.: inscripcións latinas, moedas republicanas e imperiais, cerámicas de importación, etc. A cultura castrexa acadou a súa máxima expresión coa riqueza das ornamentacións xeométricas, tanto nas estructuras arquitectónicas: xambas, dinteis, frisos, como na orfebrería ou cerámica. Dentro do xacemento destacan especialmente as dúas saunas ou balnearios situados na parte baixa do recinto fortificado. Constaban de tres espazos: un atrio con estanques de auga fría, unha antecámara e unha sauna. A separación entre a antecámara e a sauna realizábase ao través dunha estela ornamentada de forma pentagonal (a “pedra formosa”), fincada no chan, cun burato semicircular na base para cruza-la e evita-la saída do calor. A sauna servía para tomar baños de vapor, votando auga sobre pedras quentes. A cuberta estaba formada por grandes pedras a dúas augas e o extremo final era semicircular (a xeito de ábside) rematado por unha falsa bóveda. Esta citania está identificada coa capital política do pobo Callaeci Bracari, no século IIº a.C., reuníndose o “consilium gentis” nunha gran construcción circular con banco corrido nas paredes. http://www.arqueotur.org/yacimientos/citania-de-briteiros.html http://es.wikipedia.org/wiki/Citania_de_Briteiros http://www.celtiberia.net/verlugar.asp?id=553 http://algarvivo.com/arqueo/top-10/briteiros.html
A miudo os historiadores, na procura da información mais valiosa, consideramos como datos de relevancia aqueles que se gardan en inventarios, catálogos, rexistros arqueolóxicos, arquivos, bibliotecas, etc., que proceden de fontes universalmente consideradas irrefutables pola súa calidade, exactitude ou verosimilitude, e que son obra doutros investigadores, científicos, intelectuais ou artistas. Pero nesa búsqueda do dato ‘optimo’ para os nosos traballos ou investigacións esquecemos, ou desprezamos, aquelesoutros datos non xerados por intelixencias privilexiadas, senón polo común dos mortais, polo pobo. Cando analizamos os acontecementos históricos recurrimos a fontes coetaneas, a paralelos doutros lugares, a estudos críticos sobre o tema de sesudos investigadores, cos que chegamos a polemizar. Pero esquecemos de que xeito os feitos históricos influiron na memoria colectiva do pobo ao que afectaron, no día a día daquelas comunidades que o viviron e padeceron e, sobre todo, esquecemos de que xeito estes individuos expresaron e reflexaron os sentimentos que tales feitos lles provocaron. A principal consecuencia desto é que moitas veces non sexamos capaces de interpretar de xeito correcto determinadas manifestacións populares que calificamos como ‘fora da norma’, atípicas ou singulares, e que, non son mais que a expresión popular deses feitos históricos.
O 23 de Xuño de 1927, atendendo á insistente petición dos seus paisanos, aterraba no Monte do Toxo, na parroquia de Filgueira (Lalín) o aviador Joaquín Loriga. Foi o primeiro avión que tomaba terra en Galicia. Milleiros de persoas acudiron a recibilo, do concello de Lalín, da comarca do Deza, de moitas partes de Galicia, como así o testemuña a prensa da época. Joaquín Loriga Taboada nasceu na parroquia de San Martiño de Prado (Lalín) no ano 1895, descendente dunha familia, os Taboada, de fonda tradición militar, afincada no veciño Pazo de Liñares. Desenvolveu unha brilante carreira militar na guerra de África durante os anos 20, pero a súa sona viulle de dous feitos destacados: pilota-lo autoxiro de Juan de la Cierva no seu voo inaugural, do aeródromo de Catro Ventos a Xetafe, no ano 1926 e; sobre todo, polo voo Madrid-Manila, xunto os pilotos Eduardo González Gallarza e Rafael Martínez Esteve, no ano 1927; o primeiro voo entre unha capital europea e o Extremo Oriente, que tivo unha gran repercusión en todo o mundo. Desgraciadamente, os poucos días de regresar a Madrid, tra-la súa visita a Galicia, faleceu nun accidente no aeródromo de Catro Ventos. A repercusión que iste feito tivo entre os seus veciños, en todo o concello, en toda a comarca, en toda Galicia, en toda España é incalculable. Non é posible mensurala. A prensa da época así o recolleu nas súas crónicas. Antes da súa morte, os seus paisanos comezaran unha suscripción para obsequiarlle un aeroplán, que nunca foi adquirido. Co diñeiro recaudado decidiuse erguer un monumento na súa memoria. O monumento, obra do escultor Francisco Asorey, inaugurouse o 27 de Agosto de 1933, nun céntrico parque de Lalín.
Outro persoaxe da veciñanza tería unha carreira paralela á de Loriga, brilante, exitosa, prolongada no tempo, pero cun final de sufrimento, dor, esquecemento e exilio. Gumersindo Areán Rodríguez nasceu na parroquia de Pedroso (Rodeiro) en 1898, de pais labregos. No ano 1919 fai o servizo militar en Tetuán. Reengancha varios anos e sirve con tenacidade e valor durante a sublevación do emir Abdel Krim. As súas heroicas accións fanno merecedor do grao de sarxento. No ano 1925, cando se está constituindo o arma de aviación, ofrécese como voluntario para realiza-lo curso de ametrallador-bombardeiro no aeródromo de Catro Ventos de Madrid. Ao ano seguinte comeza a súa instrucción na Escola de Carabanchel no curso de Piloto. En 1927 acada o título de piloto e ao ano seguinte ascende a suboficial. Rematada a guerra de Africa realiza a ruta postal de correo aéreo entre Tetuán e Larache, e despois a ruta Madrid-Tetuán. Co grado de oficial, o 18 de Xullo de 1936, sorpréndelle o levantamento no aeródromo de Catro Ventos, manténdose fiel á República como a maioría dos seus compañeiros. A confianza que o mando republicán tiña nel fixo que o destinaran a Rusia como responsable instructor dun colectivo de 300 alumnos para formalos en avións de caza e bombardeiros. De volta a España participa activamente no frente de Aragón e de Madrid. É derribado en combate, consigue aterrar e salva a vida de parte da tripulación. Realizou varias misións vitoriosas que lle valeron o alcume de “Ave Negra”. Durante a guerra nombrárono comandante dos aeródromos de Los Alcáceres (Murcia) e La Zenia (Tarragona). Acadou o grao de Maior durante a Guerra Civil, chegando a ser Xefe do Grupo 72, que acollía a tódo-los avións de transporte, recoñecemento e patrulla de costa da Forza Aérea. No último momento foi nomeado Comandante do Exército do Aire. No ano 1939, ao remate da Guerra Civil, sae dende Barcelona cara ao exilio en Francia, ficando, como moitos outros, no campo de concentración de Argelès-sur-Mer. A súa muller, Amalia Carrillo, e os seus fillos, Mariña, Xosé e Fernando, atópanse neste momento en Orán, xunto coa irmá de Amalia, que ten nacionalidade francesa. A insistencia da súa cuñada ante o goberno de Vichy, fai que o trasladen ao campo de concentración de Relizane (Alxeria), onde se viu obrigado a traballar na construcción do ferrocarril a Tombuctú, por un tempo curto. Finalmente concédenlle o reagrupamento familiar e a liberdade no ano 1941. Planexan xa a viaxe a América, pero Gumersindo ponse en contacto coa Royal Air Force, ofrecéndose como aviador experimentado para loitar contra Hitler. Nunca obtivo resposta. En Outono de 1942 embarcan no cargueiro Nyasa con destino Veracruz, México. Non foi posible convalida-la súa licenza de aviador e nunca mais volveu voar. Traballou como comercial de seguros e dependente de ferretería. Mantívose sempre fiel aos ideais republicáns, ata a súa morte no ano 1974, sen voltar a pisa-la súa terra.
¿De qué xeito quedaron grabados na memoria colectiva dos veciños da comarca estes feitos?, ¿Cómo expresaron ou manifestaron os sentimentos que lles provocaron? Unha resposta a estas preguntas pode ser un orixinal hórreo emprazado no lugar de Adelán, na parroquia de Santa María de Guillar, no concello de Rodeiro. A peculiaridade do hórreo está nun dos remates do mesmo, que sustitúe o tradicional pináculo ou cruz por un aeroplán pilotado por un aviador. Trátase dunha figura sinsela, de liñas suaves, cáseque infantil. O mestre canteiro que a labrou, ben por iniciativa propia ou por mandado do propietario do hórreo, debía coñecer ben as fazañas de tan destacados conveciños e quiso, deste xeito, lembralos e, quizá tamén, expresa-la memoria colectiva, nun elemento tan típico da etnografía popular.
Recentemente tivemos a ocasión de visitar este escepcional cruceiro do concello de Rodeiro. Atópase no lugar de Ourín, na parroquia de San martiño de Asperelo. Ten unha altura aproximada de 4m. A cruz levántase sobre un capitel de tradición corintia con anxos nos remates das follas de acanto. O fuste é circular e liso, apoiado nun cubo sobre un podium de dous escalóns. O anverso representa ao cristo crucificado con tódolos elementos da paixón, como a coroa de espiñas. O reverso mostra á Virxe María en posición de pregaria e cun anxo en cada un dos brazos da cruz sosténdolle a coroa. A coroa da virxe é unha peza de bronce, hoxe caida e recollida [por sorte] por un veciño do lugar. O cruceiro atópase nun pésimo estado de conservación. Corre un grave risco de desplome, xa que a súa base cedeu e perdeu a verticalidade. Ademais, os líquenes e musgos invadiron a pedra de tal xeito que as imaxes están xa desfiguradas. O señor concelleiro de cultura do concello, que nos acompañou na visita, quedou fondamente impactado polo seu estado de abandono. É de agradecer a sensibilidade que mostrou no tema, xa que nos consta que inmediatamente tomou as medidas oportunas para evitar o agravamento da situación e proceder a súa recuperación. Oxalá atopen cedo o financiamento suficiente para proceder a unha limpeza e restauración integral.
A finais do pasado mes de Agosto tivemos a oportunidade de realizar unha interesante viaxe de 10 días a Extremadura, tendo a Badajoz capital como enclave de referencia, descanso e pernocta. Xa vos adiantáramos fotos con algúns dos lugares que tiñamos visitado, pero sen deternos en mais profundidades. Agora vos presentamos un estupendo artigo sobre a totalidade dos elementos do patrimonio arqueolóxico que tivemos a sorte de contemplar. Redactamos numerosos documentos explicativos dos xacementos, compusimos numerosas presentacións de diapositivas e recopilamos unha gran cantidade de enlaces na rede onde podedes atopar información ampliada e detallada sobre todos eles. E o mellor de todo, para facer mais axil e doado o seguimento destes elementos, colocámolos na súa posición exacta nun mapa de google maps a partires do cal podedes atopar toda a información. Quedará para mais adiante, se cadra, outro artigo sobre os elementos do patrimonio Histórico, Artístico e Etnográfico (castelos, fortalezas, alcazabas, igrexas, capelas, conxuntos medievais, etc.) ou de conceptos xeográficos (morfoloxía e relevo, paisaxes agrarios, explotación dos recursos naturais, comunicacións, etc.) que tamén tivemos visitado e contemplado nesta viaxe. Polo de agora, espero que este artigo sexa do voso interés.
Acabamos de chegar desta pequena viaxe e aquí tedes outra tanda dalgúns dos lugares que temos visitado. A ponte de Alcántara, impresionante; o encoro de Cornalvo, espectacular; o teatro de Medellín, un exempro a seguir; o dolmen de Magacela; o edificio orientalizante de 'La Mata', único; o pazo-santuario tartésico de Cancho Roano, sensacional; o arco romano de Cáparra, precioso. Xa ampliaremo-la información.
Get the flash player here: http://www.adobe.com/flashplayer
Como non tedes noticias nosas dende hai semanas, mirade algúns dos sitios que temos visitado até o de agora. Xa vos ampliaremos a información, destes xacementos-monumentos-BIC-elementos do Patrimonio Cultural.
O Menhir da Meada, situado 12Km. ao N. de Castelo de Vide (Portugal). Ten 7m. de outo e pesa unhas 20tm. o que o fai o maior da Península Ibérica.
O encoro de Proserpina (Mérida), do século I dC.
O Dolmen de Toriñuelo (Jerez de los Caballeros), dolmen tipo 'tholoi', con largo corredor e cúpula por aproximación. Declarado Monumento Nacional dende o ano 1926. Pese a que se atopa a 20m. dun camiño non se pode visitar por que se atopa nunha propiedade privada.¡Alucinante!
O Dolmen de Carmonita (Carmonita, Badajoz).
A Igrexa visigótico-mozárabe de Santa Cecilia del Trampal (Alcuéscar, Cáceres), do século VIII. Unha preciosidade.
Dende hai uns días, alomenos dende mediados da semana pasada, veño apreciando a apertura dunha pista de acceso ao aliviadeiro dun pequeno regato que atravesa baixo a N-541 á altura do Petroglifo do Lombo da Costa, Stª Mª de Sacos (Cotobade). Dita pista abriuse con maquinaria pesada, retroescavadora, provocando unha forte remoción da cuberta vexetal ata deixar ao descuberto o sustrato e remexendo algunhas laxes e penedos. Pero o mais importante é que dita pista afectou de xeito importante ao muro de mampostería de pedra e verxa de ferro que delimita o conxunto de laxes do Petroglifo do Lombo da Costa, declarado Monumento Nacional. Alomenos un treito duns 20m. de muro desapareceu e parece que algunha laxe da parte mais baixa do conxunto sufriu fortes agresións. O treito de muro desaparecido foi sustituido por un valado metálico de obra e unha cinta balizadora. Descoñecemos a natureza e razón da apertura da pista. Descoñecemos quen ou quenes son causantes de tan bárbara desfeita. Esperemos que os que teñen que velar pola protección e defensa do noso 'finito' patrimonio arqueolóxico se poñan as pilas e tomen as medidas oportunas para correxir esta desfeita, localizar aos responsables da mesma e aplicarlles as sancións civís e penais que contempla a Lei.
Hoxe, Martes 9 de Xuño de 2009, publicouse no DOG o primeiro Convenio Colectivo da Actividade Arqueolóxica para a Comunidade Autónoma de Galicia. Quero dar os meus parabéns a todos aqueles que contribuiron a conquerilo. Síntome orgulloso polo que me toca. Aquí tedes o texto completo, como quen dí: recén saido do forno.
Para todos aqueles que queirades colaborar na iniciativa de creación dun Catálogo de xacementos, achados e referencias do Patrimonio Arqueolóxico do concello de Pontevedra, da que falamos na entrada anterior deste blog e teñades dificultades á hora de localizar, situar or xeoreferenciar calqueira elemento, novo ou xa catalogado, ou, simplemente, non sepades onde atopar cartografía detallada do concello, imos facilitarvos un pouco as cousas.
Neste pequeno artigo imos comentar sucintamente algúns dos portais da rede mais utilizados para ver e obter cartografía, mapas, ortofotos, etc. Son todos páxinas de administracións públicas, de acceso libre, e manexo mais ou menos sinselo.
O PORTAL DO IGN
O Instituto Geográfico Nacional, dependente do Ministerio de Fomento, conta cun xeoportal completísimo onde podemos atopar cantidade de recursos e ferramentas, tanto relativos á cartografía como a outros aspectos da xeografía. http://www.ign.es/ign/es/IGN/home.jsp
A ferramenta mais destacada do portal é o servidor de mapas e imáxenes, iberpix. Trátase dun visor cartográfico de todo o territorio nacional onde se superpoñen, xeoreferenciados, os mapas do IGN a escalas 1:1.000.000, 1:200.000 e, 1:25.000, así como ortofotos (con moi boa resolución ata 10m. x 1cm.) e fotografías de satélite. http://www.ign.es/iberpix/visoriberpix/visorign.html
Un recurso destacado do portal é o Sistema de información geográfica nacional (SIGNA), que permítenos construir o noso propio mapa engadindo ou sustraendo as distintas capas de datos en que se estructura a información. Ademais permite a exportación e importación de metadatos para completalo noso mapa. http://www.ign.es/website/ign0212/viewer.htm
Outro dos recursos útiles do portal é CartoCiudad, rueiro, información postal e censal de todo o territorio nacional. http://www.cartociudad.es/visor/
O PORTAL IDEE
Dende a páxina anterior podemos aceder ao portal IDEE, do Consejo Superior Geográfico do Ministerio de Fomento, http://www.idee.es/show.do?to=pideep_pidee.ES onde se atopa a infraestructura de datos espaciais de España. O obxetivo do portal é integrar, a través da rede internet, os datos, metadatos, servicios e información xeográfica que se producen en España a nivel nacional, rexional e local. Conta cun visualizador de mapas, amplios catálogos e posibilidades de descarga. Ademais ten multitude de recursos: xeradores de mapas de análise do territorio, ocupación do chan, análise do relevo, etc. Dende este portal temos acceso aos xeoportais daquelas comunidades autónomas que contan con este servicio.
O PORTAL DO SITGA-IDEG
Trátase do portal do sistema de información territorial de Galicia (SITGA) que conta coa infraestructura de datos espaciais de Galicia (IDEG). http://sitga.xunta.es/sitga O mais destacado do portal é o seu potente visor cartográfico http://sitga.xunta.es/sitga/indexmapa.asp de todo o territorio da comunidade autónoma e onde se superpoñen, xeoreferenciados, distintas fotografías de satélites, ortofotos e fondos tipo raster. Ademais, a información está incorporada en capas que podemos visualizar, ou non, segundo os nosos intereses. Podemos incluso importar metadatos xeoreferenciados doutros servidores (Catastro, IDE-España, Intergraph World Map, etc.) e engadilos en novas capas. Ainda que mellorou moitísimo dende a súa posta en funcionamento, hai algúns anos, ainda é preciso contar cun bo número de 'plugins' e controis 'active x' para o seu correcto funcionamento.
O portal conta con outros recursos de gran utilidade, especialmente a colección cartográfica íntegra de Galicia a escala 1:5.000, en formato .pdf que podemos descargar de xeito gratuito; así como outros productos cartográficos. Temos un localizador de toponimia e un xerador de mapas temáticos predefinidos (comunicacións, hdrografía, litolóxico, usos do solo, etc.), en conxunto coa ferramenta do visor cartográfico.
O SIGPAC e O SIXPAC
Son os sistemas de información xeográfica mais coñecidos e utilizados. O primeiro, orixinalmente creado polo Ministerio de Agricultura Pesca e Alimentación, e hoxe depende do Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino, está adicado básicamente ao control das axudas da PAC (Política Agraria Común) da CE. http://sigpac.mapa.es/fega/visor/ Funciona como rexistro gráfico da realidade agrícola de todo o territorio común, pero por extensión, empléase para comprobar realidades de todo tipo sobre actuacións no territorio de toda España. Limítase a mostrar ortofotos (en formato raster) e datos catastrais (en formato vectorial). A isto engádese, para unha mellor orientación, mapas a diversas escalas, superpoñéndose á ortofoto (sendo 1:25.000 a escala do mapa mais detallado).
O segundo está xestionado polo FOGGA (Fondo Galego de Garantia Agraria), dependente da Consellería de Medio Rural da Xunta de Galicia. http://emediorural.xunta.es/visor5/ Trátase dun visor cartográfico semellante ao anterior, coas mesmas características, ainda que as ortofotos utilizadas teñen maior resolución e son mais actuais.
O PORTAL DA OVC
Outra das ferramentas mais importantes coas que contamos na actualidade para xeoreferenciar o teritorio é o portal da Oficina Virtual do Catastro (OVC), da Dirección General del Catastro, dependente do Ministerio de Economía y Hacienda. http://ovc.catastro.meh.es/ Co acceso libre aos datos catastrais non protexidos podemos obter valiosísima información de cáseque todo o territorio nacional (algúns concellos ainda estan en proceso de actualización), tanto rústica como urbana, sobre usos do solo, superficies, referencias catastrais, números de parcelas e polígonos, etc. Tamén utiliza como fondo ortofotos tipo raster. O PORTAL DO COAG
A derradeira das páxinas que imos comentar é o portal do COAG (Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia), onde se poden consultar os plans urbanísticos de todos os concellos de Galicia, tanto os textos lexislativos como os planos de desenvolvemento. Neste caso non se trata dun sistema de información xeográfica, nin dun visor xeoreferenciado, os planos aparecen en formato .jpg e pódense consultar e descargar como unha foto. http://www.planeamentourbanistico.xunta.es/ A importancia do portal radica na enorme cantidade de información que conteñen os planos de desenvolvemento urbanístico dos concellos, así como a facilidade de acceso aos mesmos.
Si estades interesados no tema dos sistemas de información geográfica e queredes ampliar a información aquí apuntada, podedes consultar a entrada 'SIG' na wikipedia http://es.wikipedia.org/wiki/Sistema_de_Informaci%C3%B3n_Geogr%C3%A1fica onde tamén existen enlaces para ampliar información e unha amplia bibliografía.
Ainda mais, non vos preocupedes, aquí tedes a cartografía do concello de Pontevedra a escala 1:5.000, en formato .pdf Espero que vos sexa útil.
O concello de Pontevedra conta cun rico e variado Patrimonio Cultural, espallado desigualmente por todo o seu territorio, tanto na cidade como nas parroquias. Dende os momentos iniciais da nosa prehistoria ata as épocas mais recentes da nosa historia, os grupos humanos asentados no concello ou que o percorreron, deixaron a súa pegada (xacementos, monumentos, restos materiais, etc.), coñecida nalgúns casos pero oculta ou esquecida en outros moitos. O Patrimonio Histórico, Artístico, Etnográfico e Arqueolóxico foi desigualmente catalogado polas Administracións Públicas (local, autonómica e central) co fin de proceder ao seu coñecemento, conservación, divulgación e posta en valor. Os catálogos de bens a conservar recollidos no PXOU de Pontevedra, así como os diversos Inventarios da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural, son exemplos do anterior. A iniciativa que agora vos propoñemos é a construcción colectiva, aberta e pública dun catálogo exhaustivo de elementos patrimoniais, para o que poñemos a vosa disposición unha serie de ferramentas (mapas, planos, formularios, fichas de consulta, etc.) na rede, que utilizaremos para engadir, ampliar ou correxir a información relativa a ditos elementos. Todos podemos participar aportando datos, fotos, debuxos, croquis; redactando ou correxindo as fichas dos elementos incorporados ao catálogo; elaborando análises ou estudos, mais ou menos ambiciosos, sobre calqueira aspecto relacionado cos elementos catalogados. Será, en fin, un foro participativo e divulgativo. Un xeito novo de dar a coñecer e poñer en valor o noso Patrimonio Cultural. Comezaremos polo Patrimonio Arqueolóxico do concello de Pontevedra, a partires do Inventario de Xacementos Arqueolóxicos da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural. Pero, como introducción, fagamos antes un pouco de historia, mellor dito, prehistoria.
Despois dalgunhas semanas de inactividade, amosamos aquí o primeiro dunha serie de divertidos exercicios que porá ao descuberto os vosos verdadeiros coñecementos sobre a prehistoria e arqueoloxía en xeral, e de Galicia en particular: nome e ubicación dos xacementos principais, características das culturas materiais, das etapas cronolóxicas, etc. Nalgúns casos o nivel é certamente alto, pero do que se trata é de informar e dar a coñecer o noso pasado, polo que o importante non é tanto facelo ben, se non rematalo. Espero que vos guste, que vos divirta e, sobre todo, que vos ensine algo novo. Posiblemente, mais adiante, completemos o test con explicacións sinselas e/ou ampliacións das respostas. Tede paciencia.
EL ORIGEN DEL TEMA En 1968, Víctor Jara fue invitado en calidad de exitoso director de teatro por el British Council a pasar una temporada en Inglaterra para observar el teatro que se hacía allí en ese momento. Mientras él se encontraba en Stratford-upon-Avon, en la celebración del Shakespeare´s birthday, en Chile su hija Amanda (nacida en 1965) caía enferma. La huelga de correos que tenía incomunicado a Víctor con su familia impidió que él conociera la noticia. Sentado en la cama de su hotel, y con un desbordante sentimiento de soledad y premonición compuso Te recuerdo, Amanda.
Al concluir la huelga de correos y enterarse de la enfermedad de Amanda, Víctor escribió a Joan una carta con la promesa de no volver a separarse:
"Nuestro hogar debe florecer con nosotros en su interior, nosotros dos y nuestras hijas, con todas nuestras limitaciones, virtudes y defectos, pero JUNTOS, cada uno formando profundamente parte de los demás, para que nuestras hijitas no teman al futuro, para que podamos prolongar nuestra felicidad todo lo posible, tratando siempre de dar lo mejor de nosotros mismos, pero sin volver a separarnos jamás."
La gente se pregunta si la escribió por su madre o por su hija. Creo que no la dedicó específicamente a ninguna de las dos, si bien contiene la sonrisa de la madre y la promesa de juventud de su hija. Joan Jara
Es una canción de amor de una muchacha y un obrero. Las condiciones de la lucha de la clase obrera son así... Esta muchacha pierde al hombre, porque éste obrero muere... Entonces, el amor adquiere otras dimensiones, convirtiéndose en drama social. Víctor Jara
EL AUTOR
Victor Jara nació el 28 de septiembre de 1932. Hijo de padres campesinos, inquilinos de la pequeña localidad de Quiriquina, San Ignacio, Chile, en donde se arraiga un profundo folclore. Su padre, Manuel Jara, trabajaba en las labores propias del campo en una parcela de alquiler. Su madre, Amanda, originaria del sur de Chile, tocaba la guitarra y cantaba. Abandonó pronto los estudios para ayudar en las tareas del campo. Se traslada con su familia a Nogales, donde trabaja como transportista en una fábrica de muebles. A los 21 años entra en el coro de la Universidad de Chile y participa en el montaje de Carmina Burana, comenzando así su trabajo de investigación y recopilación folclórica. Tres años más tarde forma parte de la Compañía de Mimos de Noisvander, una compañía de teatro, y empieza a estudiar actuación y dirección en la Escuela Teatro de la Universidad de Chile. En 1957 entra a formar parte del grupo de cantos y danzas folclóricas Cuncumén y conoce a Violeta Parra, quien lo anima a seguir cantando. Con 27 años, en 1959, como solista del grupo folclórico graba su primer disco: dos villancicos. El año siguiente dirige la obra La mandrágora, de Machiavello. En 1961 y como director artístico del grupo Cuncumén viaja por Holanda, Francia, Unión Soviética, Checoslovaquia, Polonia, Rumania y Bulgaria. En 1961 compone su primera canción, Paloma quiero contarte. Al año siguiente, 1962, dirigiría para el Ituch la obra Ánimas de día claro, de Alejandro Sieveking. Graba con el grupo Cuncumén el LP Folclore chileno, donde tiene dos canciones propias: Paloma quiero contarte y La canción del minero. En esa misma época y hasta 1970 forma parte del equipo estable de directores del Instituto de Teatro de la Universidad de Chile, Ituch, y entre 1964 y 1967 es profesor de actuación en la universidad. Ejerce como director artístico para el grupo Quilapayún entre los años 1966 y 1969, y hasta 1970 actúa como solista en La Peña de los Parra. Sigue cantando y dirigiendo obras de teatro, y en 1966 graba su primer disco LP, Víctor Jara editado por Arena. Con la casa Emi-Odeón grabaría el año siguiente los LP Víctor Jara y Canciones folclóricas de América, junto a Quilapayún. En 1969 monta la obra Antígonas, de Sófocles, para la Compañía de la Escuela de Teatro de la Universidad Católica. Con la canción Plegaria a un labrador gana el primer premio en el Primer Festival de la Nueva Canción Chilena, y viaja a Helsinki para participar en un Mitin Mundial de Jóvenes por Vietnam y graba Pongo en tus manos abiertas. En 1970 se implica en la campaña electoral de la Unidad Popular y saca el disco Canto libre. Es nombrado Embajador Cultural del Gobierno de la Unidad Popular, y en 1971 pone música, junto con Celso Garrido Lecca, al ballet Los siete estados, de Patricio Bunster, para el Ballet Nacional de Chile. Junto a Violeta Parra e Inti-Illimani entra en el Departamento de Comunicaciones de la Universidad Técnica del Estado. Con la casa Dicap edita el disco El derecho de vivir en paz. Viaja a la URSS y a Cuba, y dirige el homenaje a Pablo Neruda por la obtención del Premio Nobel. Ese mismo compromiso le llevará en 1973 a realizar diferentes actos, participando en la campaña electoral para las elecciones al parlamento a favor de los candidatos de la Unidad Popular y, respondiendo a un llamado de Pablo Neruda, participa dirigiendo y cantando en un ciclo de programas de televisión contra la guerra y el fascismo. Trabaja en varios discos que no podrá grabar, y realiza la grabación de Canto por travesura. Fue un destacado militante del Partido Comunista de Chile, siendo miembro del comité central de las Juventudes Comunistas de Chile hasta el momento de su asesinato. El golpe de estado del general Augusto Pinochet contra el presidente Salvador Allende el 11 de septiembre de ese año le sorprende en la Universidad Técnica del Estado, y es detenido junto a profesores y alumnos. Lo llevan al Estadio Nacional de Chile, donde permanece detenido varios días. Según numerosos testimonios, le torturan durante horas, le arrancan la lengua, le golpean las manos hasta rompérselas con la culata de un revólver y finalmente le acribillan el día 16 de septiembre. El cuerpo es encontrado el día 19 del mismo mes. En 1990 la Comisión de Verdad y Reconciliación determinó que Víctor Jara fue acribillado con 44 disparos el 16 de septiembre de 1973 en el Estadio Chile y que fue arrojado a unos matorrales en los alrededores del Cementerio Metropolitano, ubicado a orillas de la Carretera 5 Sur. Luego fue llevado a la morgue, donde le asignaron las siglas NN y donde más tarde sería identificado por su esposa, la coreógrafa inglesa Joan Turner. Sus restos descansan en el Cementerio General de Santiago de Chile.
LA LETRA
Te recuerdo, Amanda, la calle mojada, corriendo a la fábrica, donde trabajaba Manuel. La sonrisa ancha, la lluvia en el pelo, no importaba nada, ibas a encontrarte con él, con él, con él, con él, con él. Son cinco minutos, la vida es eterna en cinco minutos. Suena la sirena, de vuelta al trabajo y tú caminando lo iluminas todo, los cinco minutos te hacen florecer.
Te recuerdo, Amanda, la calle mojada, corriendo a la fábrica donde trabajaba Manuel. La sonrisa ancha, la lluvia en el pelo, no importaba nada, ibas a encontrarte con él, con él, con él, con él, con él, que partió a la sierra, que nunca hizo daño, que partió a la sierra y en cinco minutos quedo destrozado. Suena la sirena de vuelta al trabajo, muchos no volvieron, tampoco Manuel.
Te recuerdo, Amanda, la calle mojada, corriendo a la fábrica, donde trabajaba Manuel.
LAS VERSIONES DE SUS CONTEMPORÁNEOS Entre estas vamos a destacar la del grupo Quilapayún, del que Víctor fue director artístico y musical desde el año 1966 (con una magnífica introducción musical); la de Ángel Parra, primer director musical del grupo Quilapayún, hijo de Violeta Parra y fundador, junto a su hermana Isabel, de la famosa Peña de los Parra (llena de sentimiento); la de Patricio Castillo, miembro de Quilapayún desde el año 1965, amigo personal de Víctor Jara, participante habitual de la Peña de los Parra y uno de los pilares de la Nueva Canción Chilena (sencillamente magistral), y; la de Silvio Rodríguez, cantautor cubano que le conoció en vida y con el que compartió afinidades ideológicas (tanto en lo político, como en la renovación musical).
LAS VERSIONES DE OTROS CANTAUTORES Ahora mostraremos las interpretaciones de otros cantautores: empezando por la argentina Mercedes Sosa, "La Negra", contemporánea de Víctor Jara, pero con la que no mantuvo relación personal; Fernando Ubiergo, cantautor chileno con una prolífica y exitosa carrera musical, perteneciente a la generación posterior a Víctor Jara; Lucho Roa, cantautor chileno afincado en Valencia, y; Manuel García, cantautor chileno de futuro prometedor.
LAS VERSIONES MÁS ROCKERAS Comenzaremos con una versión de la banda chilena Los Miserables, punk/rock surgido en la comuna de "El Bosque" (Santiago), con la colaboración de Jorge González; Jorge González, lider de la banda chilena Los Prisioneros, ahora en solitario; sigue una interpretación pop del barcelonés Astrud; luego sigue la versión punk/rock de los asturianos Fe de Ratas (para mí de las mejores); ahora la versión pop del grupo italiano Nomadi, y; rematamos con una especie de balada heavy del grupo, "cuasinfantil" Dejar Bajar Antes De Subir (...de como se puede destrozar una canción).
OTRAS VERSIONES Comenzamos este apartado con la banda chilena de reggae Gondwana, en una versión bastante buena; como no podía ser de otro modo tenemos la versión flamenca a cargo de José Mercé (duplicada en longitud); luego tenemos una versión poco afortunada de Joan manuel Serrat y Sole de Presuntos Implicados (...a esta chica le pasa algo), y; rematamos con la versión jazz de María de Medeiros (poco lograda, se le da mejor el cine).
BIBLIOGRAFÍA Hemos obtenido mucha información para la preparación de este "post" en la página Chile: Breve imaginería políticahttp://www.abacq.net/imagineria/, especialmente los artículos de Osvaldo "Gitano" Rodríguez dedicado a la Peña de los Parra y de Fernanado Barraza dedicado a la Nueva Canción Chilena. También la misma página cuenta con un amplio catálogo discográfico de la DICAP (Discoteca del Canto Popular) que dispone de una página propia http://www.dicap.cl/histo.html que hemos consultado con profusión. Hemos completado la documentación de grupos, solistas, etc. en la amplísima página de la Música Popular Chilenahttp://www.musicapopular.cl/. Sobre la vida de Víctor Jara, su implicación en la vida social chilena, su militancia política y las relaciones que mantuvo con otros músicos contemporáneos podemos consultar la página persnal de Patricio Castillohttp://www.patriciocastillo.com/ y los documentos que he preparado sobre Quilapayún, Angel Parra y Patricio Castillo: http://docs.google.com/Doc?id=dfv9wd89_12f4396qf4, http://docs.google.com/Doc?id=dfv9wd89_10gvz652sz y, http://docs.google.com/Doc?id=dfv9wd89_11hb62v3x4; especialmente interesantes para comprender el ambiente de tensión que vivía el país en las vísperas del golpe militar, son los incidentes ocurridos durante la celebración del festival de Viña del Mar en Febrero de 1973, y que se narran en primera persona por sus protagonistas en la página del grupo Quilapayúnhttp://www.quilapayun.com/. Finalmente, hemos completado el resto de la información con los datos que nos aporta la wikipedia, sobre Victor Jara, Violeta Parra, Angel Parra, Quilapayún, Inti-Illimani, Patricio Castillo, Pablo Neruda, Unidad Popular, Salvador Allende, Atahualpa Yupanqui, etc.
Tivemos oportunidade de cambiar impresións e compartir ideas e novas, ao longo de toda a xornada con outros profesionais, arqueólogos, de dentro e fora da asociación, con arquitectos, historiadores, artesáns, afeizoados, empresarios, veciños, etc.
Xente de aquí e dacolá, pois asistiron persoas doutras comunidades autónomas (Cataluña) e doutros paises (Gran Bretaña).
Despois dos relatorios da maná ofreceuse a tódolos asistentes, por cortesía do Concello de Parada de Sil, viño (Ribeira Sacra, como non podía ser doutro xeito) e pinchos (empanada de mexilóns, queixo da zona, etc.). Ademais, o Sr. Alcalde de Parada de Sil, Francisco Magide, agasallou aos asistentes cunha bica (repostería típica do concello) e numerosos folletos e outra documentación turística do concello e a comarca.
Este intercambio de ideas, ao que fixemos alusión mais arriba, tivo o seu momento culminante durante o xantar, que transcurriu dun xeito distendido e cordial. Menú: fabas con ameixas de primeiro; terneira estofada con arroz blanco de segundo; tarta de laranxa de sobremesa; café e licores. O viño da comida foi o mesmo Ribeira Sacra dos aperitivos (branco e tinto).
O paseo da tarde cara San Vitor de Barxacova foi, se dúbida, apaixoante. Maxistralmente amenizado e explicado polo seu escavador, Eduardo-Breogán.
Unha xornada inesquecible. Mágoa non rematar cunha foliada. Queda pendente para a próxima.
